opc_loader

Het kiezen van een penseel

Het kiezen van een penseel

Er zijn erg veel verschillende soorten penselen en waarschijnlijk net zo veel meningen erover. In deze blog ga ik in op een aantal eigenschappen van penselen (ik beperk me tot de eigenschappen van de haarbundel) die van invloed kunnen zijn op de keuze tussen penselen.

Traditioneel werden penselen gemaakt met dierlijke haren. Logisch, want vroeger bestonden er nog geen synthetische materialen. En omdat synthetische penselen in ongeveer dezelfde periode ontstonden als acrylverf, denken veel mensen nog steeds dat synthetische penselen uitsluitend geschikt zijn voor acrylverf. En andersom, dat penselen met natuurlijk haar alleen geschikt zijn voor de meer traditionele verfsoorten. Echter, niets is minder waar. Allereerst is het zo dat de zoektocht naar een goedkoper (en duurzamer) alternatief voor dierlijk haar voor traditionele verfsoorten juist de ontwikkeling van synthetische penselen heeft gestimuleerd. Ten tweede is het zo dat er verschillende dierlijke haarsoorten zijn die zich juist uitstekend lenen bij het gebruik van acrylverf. 

Er is moeilijk een algemene richtlijn te geven voor de juiste combinatie van penseel en verf. Het helpt echter als je kijkt naar drie aspecten bij het kiezen van een penseel:

  1. de eigenschappen van de verf
  2. de gebruikte techniek(en), en
  3.  de eigenschappen van de haarbundel.


Verf die sterk verdund wordt (met water of een medium) vraagt om een haarbundel die een groot vochtopnemend vermogen heeft. Te stugge en/of dikke haren duwen de verf te veel weg en staan daarbij te ver uit elkaar zodat de dunne verf er als het ware tussenuit valt. Dergelijke verf heeft er baat bij dat de haren dun, soepel/veerkrachtig en zacht zijn. Dit geldt voor bijvoorbeeld aquarelverf waar traditioneel gewerkt wordt met marter- en eekhoornhaar. Maar ook bij het glaceren met acrylverf (sterk verdund met bijvoorbeeld water) of olieverf (sterk verdund met een medium bijvoorbeeld) helpt het als je werkt met een zachte veerkrachtige haarbundel. Of het belangrijk is of de haarbundel vormvast is, hangt dan weer meer af van de toepassing/techniek. Voor precieze, scherpe lijnen en kleine details is vormvastheid een erg belangrijke eigenschap, maar niet iedereen schildert zo. 

Werk je daarentegen met dikke verf dan heb je niks aan een te zachte haarbundel. Je krijgt met een te zachte haarbundel de verf gewoonweg niet in beweging. Je wilt dan juist een veel stuggere haarbundel. Maar het is veel minder de verfsoort an sich die van belang is. Golden Heavy Body acrylverf is bijvoorbeeld een erg pasteuze verf, veel pasteuzer dan een olieverf dat je met een medium gebruikt. En ook hier geldt dat de techniek mede van invloed is op de penseelkeuze. Gebruik je bijvoorbeeld een waaier voor blenden van olieverf, dan ben je op zoek naar een vrij zachte haarbundel. Gebruik je een waaier juist om dikke verf aan te brengen dan wil je juist wat stuggere haren (zeker voor dry brushing achtige technieken). 

Penselen met dierlijke haren kunnen dus wel degelijk voor acrylverf gebruikt worden en andersom synthetische penselen kunnen prima voor olieverf gebruikt worden. Het zijn veel meer de eigenschappen van de verf en de technieken die bepalen welke eigenschappen je belangrijk vindt. De verschillende haarsoorten hebben zo ieder hun eigenschappen:

  • Marterhaar geeft een zeer veerkrachtige zachte haarbundel, houdt sterk verdunde verf zeer goed vast en geeft deze gelijkmatig af aan de ondergrond. Marterhaar penselen zijn daarnaast erg vormvast. Penselen van marterhaar kunnen in principe voor alle verfsoorten gebruikt worden, maar van belang is dat de verf niet te dik is.
  • Eekhoornhaar is nog iets zachter, maar wat minder veerkrachtig dan marterhaar. Eekhoornhaar heeft ook een groter vochtvasthoudend vermogen dan marterhaar. Eekhoornhaar wordt meestal voor aquarel gebruikt. Eekhoornhaar is niet per definitie ongeschikt voor sterk verdunde andere verfsoorten, maar wordt daar zelden voor gebruikt.  
  • Ponyhaar is ook zacht en veerkrachtig, maar heeft een veel minder wateropnemend vermogen en is ook minder vormvast. Ponyhaar is een stuk goedkoper dan eekhoorn- of marterhaar en daarom zeer geschikt voor bijvoorbeeld aquarellisten die minder waarde hechten aan absolute vormvastheid. 
  • Runderhaar is net als ponyhaar een betaalbaar alternatief voor eekhoorn- en marterhaar, maar net als ponyhaar veel minder vormvast. Runderhaar penselen kunnen voor alle verfsoorten gebruikt worden. 
  • Varkenshaar geeft een veel stuggere haarbundel. Deze haarsoort neemt wel veel verf op, maar heeft een gering vochtopnemend vermogen. Daarom zijn ze zeer geschikt voor dikkere verf en veel minder voor sterk verdunde verf. 
  • Penselen met een synthetische haarbundel zijn gemaakt om de natuurlijke haarbundel na te bootsen. Om die reden zijn er synthetische penselen met de eigenschappen van marterhaar, maar ook penselen die varkenshaar benaderen. Gemiddeld genomen zijn synthetische penselen veel slijtvaster dan hun natuurlijke voorgangers. Nu moet ik wel zeggen dat de synthetische haarbundels toch net niet het vochtopnemend vermogen hebben van bijvoorbeeld eekhoornhaar. En ook niet die typische stugheid van varkenshaar. Maar daar tussenin zijn er hele zachte veerkrachtige synthetische penselen en ook stevige meer stugge. Neem dus niet aan dat ieder synthetisch penseel hetzelfde is. De hele zachte veerkrachtige synthetische penselen zijn meer geschikt voor dunne of verdunde verfsoorten, terwijl er ook synthetische penselen zijn voor dikkere verfsoorten.

Terug