opc_loader

Referentiefoto’s, de Auteurswet en links naar rechtenvrije fotosites

Referentiefoto’s, de Auteurswet en links naar rechtenvrije fotosites

Ik ben al enige tijd lid van diverse Facebook groepen waarin mensen hun werk (tekeningen, schilderijen, et cetera) laten zien en soms ook tips en adviezen geven of juist vragen. Leuk ter inspiratie, vaak ook leerzaam, en het geeft mij een goed beeld van waar tekenaars en kunstschilders zich zoal mee bezig houden. Wat me de laatste tijd echter opvalt is dat veel mensen niet weten dat je niet zo maar elke foto van het Internet mag gebruiken als referentiemateriaal. Er bestaat zoiets als de Auteurswet namelijk. Deze Auteurswet geeft uitsluitend de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst (inclusief fotografie!) het recht om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen. Je zult dus in veel gevallen toestemming moeten vragen aan de maker van de foto om het te mogen gebruiken. 

Maar wanneer moet je nu wel en niet toestemming hebben? In principe heb je toestemming nodig als de foto herkenbaar is in jouw werk. Dus ook als je dingen aanpast, dan heb je nog steeds toestemming nodig. Hier ontstaat dus een grijs gebied, want wanneer is iets nog herkenbaar? Neem even een voorbeeld van een foto van de domtoren in Utrecht. Als jij de domtoren wilt tekenen of schilderen en je gebruikt referentiefoto’s om te bepalen hoe deze toren er precies uitziet, dan is er niks aan de hand. En natuurlijk is dan de domtoren in jouw werk ook te herkennen op de foto die je als referentie gebruikt hebt. Maar de domtoren zelf valt niet onder de Auteurswet. Echter, zodra je kenmerkende elementen van de foto (dus niet van de domtoren an sich) over gaat nemen, dan maak je inbreuk op de rechten van de fotograaf. Deze kenmerkende elementen kunnen betrekking hebben op de lichtinval op de foto, de hoek waaronder de foto genomen is, de toevallige wolken die op de foto zichtbaar waren, et cetera. Zodra je dus kenmerkende elementen van een foto overneemt in je werk, dan ontstaat de noodzaak om toestemming te hebben van de maker. Vaak zul je deze toestemming krijgen onder de voorwaarde dat je de naam van de fotograaf noemt zodra je je werk publiceert (posten in een Faceboek groep valt ook onder publiceren, zelfs als het een besloten groep is!). Soms zul je echter ook moeten betalen voor het gebruik. Dit laatste zal vaker het geval zijn bij professionele fotografen en/of wanneer je van plan bent je werk te verkopen. Soms stelt een fotograaf voorwaarden aan het gebruik van zijn foto’s. Bijvoorbeeld dat het niet gebruikt mag worden voor politiek georiënteerde of erotische/pornografische kunst. Professionele fotografen stellen soms ook eisen aan welke elementen juist niet aangepast mogen worden, waarbij ze het recht behouden publicatie van het werk te verbieden als deze elementen wel blijken te zijn aangepast. 

Als je zelf je eigen referentiefoto’s maakt, dan heb je weinig met de Auteurswet te maken. Let dan wel op dat je niet werk fotografeert dat zelf weer onder de Auteurswet valt. Maak je in een museum bijvoorbeeld een foto van een recent schilderij dat je vervolgens op basis van de foto naschildert, dan heb je toestemming nodig van de oorspronkelijke schilder van het schilderij (of degene die de rechten heeft). 

Als je geen zin, tijd of gelegenheid hebt om de makers van foto’s steeds om toestemming te vragen en ook niet zelf foto's wilt of kunt maken, dan kun je gebruik maken van stockfoto’s. Er zijn tientallen sites waar je licenties kunt kopen om gebruik te maken van foto’s van hoge kwaliteit. Het nadeel van deze sites is dat je dan wel moet betalen voor de foto’s. Het voordeel is dat je een enorme keuze hebt en zekerheid hebt dat je niet achteraf tegen de Auteurswet aanloopt. Maar gelukkig bestaan er ook stockfoto sites waar je gratis gebruik kunt maken van fotomateriaal en ook zekerheid hebt dat de foto’s rechtenvrij zijn (of alleen eisen dat je een naams- en bronvermelding opneemt bij je werk). Hieronder zet ik er 6 op een rij:

  1. EveryStockPhoto.com: dit is 1 van mijn favoriete sites om royalty free foto's te zoeken. De site heeft geen eigen foto's, maar zoekt in 10 onderliggende databases, waarbij specifiek op licentievoorwaarden wordt gezocht. Flickr is bijvoorbeeld één van deze databases en zoeken via Everystockphoto.com is een stuk eenvoudiger. Je kunt dus zoeken op licentievoorwaarden, maar ook op afmetingen van de foto en de bron. Dus je kunt alleen zoeken in Flickr naar foto’s die minstens 1000 pixels breed zijn en die commercieel gebruik toestaan. Per foto staat duidelijk aangegeven welk gebruik toegestaan is. De kwaliteit van de foto's verschilt per database. Als je bijvoorbeeld naar Flickr kijkt, dan kom je foto's tegen die met slechte telefooncamera's zijn gemaakt, maar ook kwalitatief hoogwaardige foto's kunnen gevonden worden. 
  2. Pexels.com: een site met zo’n 25.000 hoge resolutie foto’s die onder de Creative Commons Zero (CC0) license beschikbaar worden gesteld. Dat betekent dat je de foto gratis mag gebruiken, zonder verplichte bronvermelding, en tevens voor commercieel gebruik. De foto's zijn qua kwaliteit vergelijkbaar met de kwaliteit van commerciele stockfoto sites. 
  3. TotallyFreeImages.com: dit is een site met heel veel historische foto’s (vaak zwart-wit dus). De resolutie is vaak niet heel goed, maar toch een aardige collectie foto’s, vooral als je op zoek bent naar oude (bekende) gebouwen en bouwwerken, historische figuren en historische streetviews. 
  4. Public-Domain-Photos.com: deze site heeft een relatief kleine verzameling foto’s. Het betreft Public Domain foto’s die vrij gebruikt kunnen worden voor alle legale doeleinden. De kwaliteit van deze foto’s is niet altijd even goed. Ook het aantal foto’s valt wat tegen, maar bij veel foto’s staat de maker vermeld. Een aantal fotografen heeft daar een link opgenomen naar een eigen site met meer Public Domain foto's. 
  5. FreeImage.co.uk: de foto’s op deze site kunnen vrij gebruikt worden, maar je zult wel de bron moeten vermelden als je je werk gaat publiceren. De site biedt via FreeImagesLive.co.uk leden de mogelijkheid om foto’s te delen onder dezelfde voorwaarden. Bij elkaar bijna 30.000 kwalitatief goede foto’s. 
  6. WetCanvas.com/RefLib/: WetCanvas is een online schilderforum waar een Image library is opgezet voor en door forumleden. De kwaliteit is wisselend, maar je kunt via het Forum ook verzoeken indienen voor bepaalde referentiefoto's.


Ik raad iedereen aan om per site goed te kijken wat de voorwaarden zijn. En tot slot, deze blog noemt wel de Auteurswet als mogelijke juridisch obstakel bij het gebruik van referentiefoto's, maar niet het Portretrecht. Zodra er mensen op een foto staan, dan heb je mogelijk ook te maken met het Portretrecht. Het voert te ver om dit nu hier ook te behandelen, maar het is goed gebruik om ook de persoon op foto's altijd om toestemming te vragen.

Terug