opc_loader

Imprimatura: wat, waarom en hoe?

Imprimatura: wat, waarom en hoe?

Ik stond van de week te praten met mijn leverancier van schildersdoeken. Hij vertelde mij dat een klant in Parijs met enige regelmaat grote hoeveelheden schildersdoek bestelt waar een roodgekleurde primer op is aangebracht. Ik was verbaasd. Niet omdat er behoefte bestaat aan gekleurde schildersdoeken, maar wel dat het om de kleur rood ging. En omdat het over zulke grote hoeveelheden ging. Maar misschien zou het mij juist meer moeten verbazen dat vrijwel alle schildersdoeken worden geleverd met een witte primer. 

Allereerst, het aanbrengen van een basiskleur op de ondergrond waarop men schildert wordt - met een duur woord - imprimatura genoemd. Ik doel dan niet op een ‘onderschildering’, maar op de eerste, meestal egale en transparante kleurlaag. Deze is aangebracht als laatste primer laag (zoals bij het schildersdoek voor de bovengenoemde Parijse klant), of juist bovenop de laatste primer laag, maar onder de eventuele onderschildering. In de Engelse taal wordt wel gesproken over ‘toned’ of ‘stained’ canvas. 

Redenen voor imprimatura
Vroeger was een belangrijke reden voor een imprimatura om de ondergrond nog beter te impregneren. Dit voorkwam het inzinken van de olieverf en creëerde een betere barrière tussen de verf en de ondergrond. Een ander doel is om de onderkleur van het schilderij te bepalen. Dit laatste was belangrijker als niet elke centimeter van de ondergrond beschilderd werd en/of als met vooral transparante kleuren gewerkt werd. Gezegd wordt dat het licht vanaf de imprimatura laag weerkaatst wordt en zo alle kleurlagen beïnvloedt. Uit onderzoek is gebleken dat dit zeker niet altijd het geval is en zeer afhankelijk is van de verflagen erboven. Maar er is nog een derde reden om je schildersdoek te ‘stainen’ met een basiskleur. En dit heeft te maken met kleurwaarden. Vooral donkere kleuren lijken op een wit doek al snel te donker. Door te schilderen op een gekleurde ondergrond kun je beter beoordelen of donkere kleuren niet te donker worden en je lichte kleuren niet te licht. Vooral om deze reden kiezen de meeste mensen voor een middentoon. Veelal een aardetint zoals natuurlijke/gebrande sienna, gele oker of natuurlijke/gebrande omber. En dit was de reden dat ik me verbaasde over de kleur rood van de Parijse klant. Inmiddels weet ik dat vroeger ook vaak rode oker werd gebruikt en dat bijvoorbeeld Rubens en Bruegel ook wel rood-bruine tinten gebruikten. 

Het aanbrengen van een imprimatura
De kwaliteit van de hedendaagse primers (lijmen en gesso’s of bij sommige doeken die voor olieverf geprimed zijn zink- en titaanwitte olieverf) is zodanig dat een imprimatura als extra impregnatie niet zo noodzakelijk is. Maar als uniforme ondertoon en om je kleurwaarden beter in te schatten, blijft het stainen van je doek een goede eerste stap in je schilderij. Ook als je met acrylverf werkt!

Deze twee redenen bepalen dan ook meteen hoe je een imprimatura aanbrengt. Allereerst is het van belang dat deze eerste laag snel droogt. Aangezien acrylverf altijd snel droogt heeft de kleurkeuze hier weinig invloed. Je kunt voor een olieverfschilderij overigens de imprimatura ook prima met acrylverf aanbrengen. Acrylverf kun je met water verdunnen voor je imprimatura. Wil je een imprimatura van olieverf, dan heeft de kleurkeuze veel invloed op de droogtijd. Aarde pigmenten drogen sneller bijvoorbeeld. Daarnaast dient de olieverf imprimatura mager te zijn (fat over lean). Olieverf dien je daarom te verdunnen (en daarmee magerder te maken) met terpentine of terpentijn. Breng de verdunde acryl- of olieverf vervolgens aan met een spalter of bijvoorbeeld een verfroller. Sommige mensen wrijven de verf in met een doek zodat de laag erg transparant blijft. 

Tot slot, een bijkomend voordeel van een gekleurde ondergrond is dat je met een wit potlood of wit pastelkrijt/houtskool je tekening kunt aanbrengen (zoals op de foto is te zien). Dit is vooral handig als je niet met grafiet of houtskool wilt tekenen (vooral bij transparante kleuren blijft dat zichtbaar). Overigens brengen sommige mensen eerst de tekening aan en daarna de imprimatura. 

Terug