opc_loader

Papier voor kleurpotlood

Papier voor kleurpotlood

Deze blog had ik zelf misschien wel willen lezen 3 jaar geleden toen ik op zoek was naar beter papier voor mijn tekeningen. Ik heb er uiteindelijk bijna een jaar over gedaan om het juiste papier te vinden. In die periode heb ik diverse blokken en vellen papier gekocht en uitgeprobeerd. Meestal met een teleurstellend resultaat. Ik heb in mijn zoektocht 2 hele belangrijke dingen geleerd. Allereerst, in de meeste winkels hebben de meeste medewerkers helaas maar beperkt kennis (en belangrijker ervaring) met het papier wat er verkocht wordt. Ik wil zeker de uitzonderingen niet tekort doen, maar de realiteit is dat ik slechts 1 keer juiste informatie heb gekregen. Het leek wel alsof ze 'maar wat zeiden' omdat ze door hadden dat ik niet precies wist wat ik wilde hebben. Zo kreeg ik helemaal in het begin van mijn zoektocht te horen: “Nee, dat is aquarelpapier, dat is totaal ongeschikt voor kleurpotlood.” Inmiddels weet ik beter, aquarelpapier (of in het Engels Watercolour paper) is één van de meest geschikte papiersoorten voor kleurpotlood. Ik kom daar zo op terug. Het tweede wat ik geleerd heb, is dat inkten en kleurpotlood tegenstrijdige eisen stellen aan het papier. Dit zorgt er voor dat het vinden van papier voor mixed media vraagt om het doen van concessies. Dergelijke concessies zijn soms ook nodig als je alleen met kleurpotlood werkt. Dit is dan weer afhankelijk van de techniek en het gezochte resultaat. Ook hier kom ik zo op terug. 

Maar eerst iets over papier in het algemeen. In deze blog beperk ik mij even tot de eigenschappen van papier die relevant zijn voor het gebruik met kleurpotlood. Voor mij zijn dit de korrel (tooth) van het papier (ook wel grain of structuur), het absorptievermogen en het gewicht (of dikte). Ik ga er dan even gemakshalve van uit dat iedereen zuurvrij verouderingsbestendig papier zoekt. Bij het noemen van merken ben ik tevens uitgegaan van merken die in Nederland redelijk tot goed verkrijgbaar zijn. 

De korrel van het papier
Kleurpotlood bestaat uit pigment, hele fijne klei, en was of olie (aquarelpotloden bevatten ook nog een in water oplosbaar middel en nooit olie). Bij het maken van tekeningen met kleurpotlood willen we de pigmenten op het papier krijgen en soms pigmenten van verschillende kleurpotloden met elkaar mengen (nadat ze op het papier zijn aangebracht). Dit stelt eisen aan de structuur van het papier. Bij te glad papier schuurt het papier niet voldoende van de punt van het potlood en komt er dus uiteindelijk te weinig pigment op het papier. Maar gebruik je te grof papier, dan lukt het zogenaamde “blenden” van de pigmenten niet meer goed. Kleine hoopjes kleurpotlood (klei, was/olie en pigment) blijven dan in de structuur steken. Een ander probleem met te grof papier is dat het moeilijk is om het papier geheel te bedekken omdat de miniscule kuiltjes in het papier moeilijk te vullen zijn met pigment (en als ze dus gevuld zijn, dan krijg je het daarna er niet meer uit). De afbeelding hiernaast is een close-up van cold-pressed aquarelpapier.

Welke structuur is dan ideaal? Dat hangt dan sterk af van de gebruikte techniek. Veel mensen die met kleurpotlood werken, doen dit door middel van “layering”. Het is niet ongebruikelijk om 20 tot 30 lagen potlood over elkaar heen aan te brengen. Het papier heeft vrij veel structuur nodig om zo veel lagen potlood aan te kunnen. Voor heel gedetailleerd werk (bijvoorbeeld bij fotorealistisch werk) heb je echter last van de structuur en zul je gladder papier moeten gebruiken. Wil je dan nog zo veel lagen potlood toepassen, dan zul je al snel moeten gaan blenden met terpentine om te voorkomen dat het je het beetje structuur dat glad papier heeft te snel ‘kapot’ maakt. Of gebruik maken van andere technieken dan layering. Er zijn ook mensen die veel ‘burnishen’ maar niet overal evenveel en dan heb je ook glad papier nodig om te voorkomen dat je verschil in structuur in de finale tekening ziet.

Het absorptievermogen van papier
Werk je zuiver met kleurpotlood en gebruik je een blenderpotlood (of doezelaar) voor het blenden, dan heb je weinig last van het absorptievermogen (of gebrek eraan) van het papier. Maar zodra je met terpentine gaat blenden, dan zul je merken dat sommige soorten papier de terpentine laten ‘doorbloeden’ of juist niet goed opnemen. Ook als je met aquarelpotloden werkt, dan is het absorptievermogen een belangrijke eigenschap. Eigenlijk zijn in deze gevallen alleen papiersoorten geschikt die een zogenaamde interne verlijming hebben en van katoen gemaakt zijn (dat laatste is mijn mening op basis van ervaring). Je komt dan uit op aquarelpapier (watercolour paper). Dit papier kan er goed tegen om nat gemaakt te worden. Werk je met veel water (of veel terpentine), dan is het aan te raden het papier op te spannen zodat het weer vlak opdroogt. Bij aquarelpapier wordt in de regel onderscheid gemaakt in drie grofheden: rough, cold-pressed en hot-pressed. Een vuistregel is dat rough (dus meer structuur dan de afbeelding hierboven) alleen geschikt is voor aquarelpotlood in natte technieken. Cold-pressed papier heeft een medium structuur en kan goed gebruikt worden voor alle soorten kleurpotlood en het gebruik van water en terpentine. Voor (foto)realistisch werk heb je eerder hot-pressed (gesatineerd) papier nodig. Dit absorbeert minder (water en terpentine blijven langer op het oppervlak liggen), maar biedt wel de gladheid die veel mensen zoeken voor kleine details in hun werk.

Het gewicht van papier
In Nederland wordt het gewicht van papier aangegeven in grammen per m2. Standaard printerpapier is meestal 80 grams. Voor zuiver kleurpotlood heb je al snel minstens 120 grams papier nodig, maar het gebruik van water of terpentine vereisen veel dikker papier (200 grams of meer). De dikte is ook belangrijk voor het blenden met een blenderpotlood of doezelaar. Te dun papier kreukelt dan te snel. Hier heb je ook last van bij het gummen, zeker als je een elektrische gum gebruikt. 

Beschikbare soorten papier
Wat een ideale papiersoort is, hangt dus onder andere af van de gebruikte techniek (layering, burnishen, aquarel), de hulpmiddelen (terpentine, blenderpotlood, doezelaar) en het gewenste resultaat (fotorealistisch werk vraagt om gladder papier dan meer impressionistisch werk). Hieronder een opsomming van in Nederland redelijk tot goed verkrijgbare papier merken en soorten. 

      

Papiersoorten grof

  • Fabriano Artistico Watercolour Extra White, Rough, 300 grams: kunstenaarskwaliteit papier, eigenlijk bedoeld voor aquarelverf, maar ook geschikt voor natte technieken met aquarelpotlood. Niet erg geschikt voor droge technieken. 
  • Arches Watercolour Rough, 300 grams: idem


Papiersoorten middelgrof/medium

  • Fabriano Artistico Watercolor Extra White, Cold-Pressed, 300 grams: medium structuur papier. Geschikt voor natte technieken met aquarelpotlood, het gebruik van terpentine bij wax- en oil-based potloden. Minder geschikt voor (foto)realistisch werk. Ook minder geschikt voor ongelijkmatig burnishen. 
  • Arches Watercolour Cold-pressed, 300 grams: idem
  • Strathmore 400 Drawing medium surface, 130 grams: veel gladder dan de vorige twee, maar wel erg licht papier. 


Papiersoorten glad

  • Strathmore 400 Mixed Media vellum, 300 grams: officieel een medium structuur papier, maar veel gladder dan Strathmore drawing en zeker gladder dan cold-pressed aquarelpapier, vandaar dat ik deze bij de gladde papiersoorten noem. Geschikt voor kleurpotlood, inkten en aquareltechnieken. Ik vind dit papier zelf minder goed voor gebruik met terpentine omdat het te snel de terpentine absorbeert. Maar voor mensen die blenden met een blenderpotlood en veel burnishen is dit papier ook erg geschikt voor (foto)realistisch werk. 
  • Fabriano bristol smooth, 250 grams: geschikt voor kleurpotlood, mixed media met inkten (ook alcohol-based inkten doen het redelijk op dit papier). Minder geschikt voor natte aquareltechnieken. Wel een goede papiersoort voor (foto)realistisch werk. Dit papier wordt veelvuldig door illustratoren gebruikt. Het absorptievermogen van dit papier is goed zonder te 'doorbloeden'. 
  • Fabriano disegno Accademia, 200 grams: student kwaliteit, geschikt voor kleurpotlood, redelijk geschikt voor natte aquareltechnieken. Minder glad dan Bristol papier en daardoor ook minder geschikt voor inkten.
  • Arches Lavis Fidelis, 220 grams: dit papier heeft 2 verschillende zijdes. De gladde kant is zeer geschikt voor kleurpotlood en mixed-media toepassingen met inkten. De cold-pressed zijde is mijn inziens wat minder geschikt en zeker niet beter dan het Fabriano Artistico cold-pressed papier.
  • Hot-pressed aquarelpapier: voor mij is het Fabriano Artistico Extra White, Hot-pressed, 300 grams papier ideaal. Geschikt voor kleurpotlood, gebruik van blenders en terpentine en ook geschikt voor natte aquareltechnieken. Maar het Arches Watercolour, Hot-pressed, 300 grams en Hahnemühle’s Cezanne, Hot-pressed, 300 grams doen daar weinig aan onder. Deze hot-pressed papiersoorten zijn allen zeer geschikt voor fijne details. 


Bovenstaande papiersoorten zijn allemaal (met uitzondering van de Fabriano Disegno) van kunstenaarskwaliteit. Dat betekent dat ze zuurvrij zijn en zeer goed bestendig zijn tegen veroudering (vergelen niet). Dit betekent helaas ook dat ze relatief duur zijn. Wil je niet de hoofdprijs betalen, dan zijn Bristol papier en de Fabriano Disegno de meest betaalbare soorten. 

Terug